Mens of middel, wat maakt dat je gelukkig kan zijn?

We leven in een wereld waarin alles draait om sneller, beter en winstgevender worden. Nieuwe technologieën worden omarmd en communicatie is vooral een middel om nog meer te bereiken op een nog efficiëntere wijze. We zijn verworden tot klant en verkoper. 
De filosoof Jürgen Habermas noemt dit de systeemwereld en zegt dat het de leefwereld heeft overgenomen. De leefwereld is waar wij elkaar echt ontmoeten (in de “publieke sfeer”) en echt met elkaar praten met als doel elkaar te begrijpen en zo meer een wereld te maken waarin iedereen gehoord wordt. 

In de systeemwereld ben jij net als de communicatie een middel en is de winst het doel. 

De beperkingen van de systeemwereld worden steeds duidelijker. Altijd, 24 uur per dag, elke dag beter, sneller en meer moeten produceren legt een grote druk op iedereen. Altijd maar bereikbaar moeten zijn zorgt voor stress. De onvermijdelijke en verslavende Social Media zorgt ervoor dat we veel minder tijd besteden aan dat wat we echt waardevol vinden en dat we steeds minder echte gesprekken voeren. De ideaalbeelden die continue op ons worden afgevuurd maken ons onzeker en ontevreden. 

Wanneer jij niet gelukkig, succesvol, gezond en mooi bent, dan heb je iets niet goed gedaan, dat lijkt de overheersende boodschap van de systeemwereld. En dat klopt natuurlijk niet, maar het houdt het systeem wel mooi op gang, want je gaat nog harder je best doen om (nog) meer te bereiken. 

Steeds meer onderzoeken tonen aan wat iedereen allang een keertje heeft ervaren: deze wereld legt te veel nadruk op succes en je eigen verantwoordelijkheid daarvoor. Terwijl een gezond en gelukkig leven niet enkel een optelsom is van de juiste dingen doen, maar ook afhankelijk van de sociale omgeving waarin jij opgegroeid bent en de verwachtingen die de maatschappij aan ons stelt. 
In de leefwereld mag je fouten maken en ook slechte dagen hebben, mag je vrije tijd hebben, af en toe onbereikbaar zijn en mag je tevreden zijn met wat je hebt en kan. En in de leefwereld heb je elke dag mensen om je heen met wie je echte gesprekken kan voeren en die willen weten wie jij bent en wat jij vindt zonder dat ze jou iets willen ‘verkopen’ en zonder dat jij de verkoper moet zijn. 

In de leefwereld ben je in de eerste plaats mens.

Share

Is er een voordeel aan ongewenste verstoringen?

Een kapotte auto, een conflict, een ontslag, een ziekte, een pandemie: allemaal verstoringen die ons doen beseffen dat de samenhang in ons leven arbitrair is. Ze is ontstaan door dagelijks gelijke handelingen in specifieke context en verworden tot rustgevende routines. 

Totdat er een verstoring komt. De context verandert, de samenhang verdwijnt en plotseling is je dagelijkse leven volledig ontregeld. 

Een gedwongen verandering zorgt ervoor dat we ons dagelijkse leven ineens kunnen (moeten) zien als een opeenstapeling van losse onderdelen (gedrag; gewoontes; relaties; omgeving) in plaats van de zogenaamde en eigenlijk contingente samenhang. Het voordeel van losse bouwstenen is dat je ze gemakkelijker kan bewerken tot nieuwe ingrediënten die beter passen bij het leven dat je nu wilt.

Maak, indien nodig, gebruik van het moment van verstoring en neem even de tijd om bewust en kritisch naar de stapel losse onderdelen in je dagelijkse leven te kijken. Geef ze opnieuw betekenis, creëer je eigen gewenste volgorde en samenhang en gooi weg wat z’n waarde welbeschouwd al verloren had. 

Share

Doe alsof om te ervaren hoe je kan zijn

Wat doe jij elke dag? Dit was de vraag die de Chinese filosoof Confucius zo’n 2500 jaar geleden stelde aan zijn leerlingen, dit deed hij omdat hij ervan uitging dat we gevormd worden door de handelingen die we zo ‘gewoon’ zijn om te doen en de overtuigingen die we daaraan koppelen. 

Wil je graag aardiger, gezonder, vrolijker, meer ontspannen, of meer gefocust zijn, maar heb je die wens al opgegeven, omdat je bedacht hebt dat dit nu eenmaal niet in je zit? Dan is het misschien leuk om te weten dat je volgens Confucius alleen maar hoeft te doen alsof om te ervaren hoe je ook kan zijn. 

“Ik ben een nachtmens” was jarenlang een overtuiging die ik had. Ik hield van het uitgaan tot diep in de nacht, dan waren de interessantste dingen te beleven en ik vond ouder worden oprecht moeilijk omdat ik volwassen mensen met een normaal dagritme maar saai vond, ik sliep nooit voor één uur ’s nachts. 

Maar ook ik werd ouder en het werk wat ik wilde gaan doen, kon alleen maar overdag en dus ging ik doen alsof ik van de ochtenden hield en verzon een heel ochtendritueel waar ik blij van werd. Tegenwoordig voel ik mij meer een ochtendmens, ik sta vroeg op om in de eerste uren tijd te hebben voor de dingen die ik nu graag doe en waar ik anders moeilijk aan toe kom door mijn volwassen werk (rustig wakker worden, yoga, filosofie lezen). 
Door elke dag mijn wekker te zetten voor iets waar ik blij van word, lukt het me eigenlijk ook prima om vroeg naar bed te gaan en lijk ik zelfs steeds makkelijker te slapen (ik ben een slechte slaper, is ook een overtuiging die ik al voor een groot deel los heb durven laten). 

Wanneer je gelooft dat je karaktertrekken en vastgeroeste gewoontes kan veranderen door bewust te doen alsof, dan kan je ervaren hoe het is om een ander karakter te hebben en andere gewoontes. Misschien bevalt dat je dan wel zo goed, dat je een tijdje alsof blijft doen, totdat het bij je hoort en je opnieuw bent geworden wie je wilt zijn.  

Share

Ontspannen is geen luxe het is een noodzaak.

Hoe het genoemd werd voor de uitvinding van de elektriciteit weet ik niet, maar ik sta vaker ‘aan’ dan ‘uit’. Het is de drang om mijn tijd nuttig te besteden en altijd oplettend te zijn vanuit de overtuiging dat activiteit beter is dan passiviteit. 

Het resultaat is dat ik regelmatig verlang naar niks doen, maar op de momenten dat ik eindelijk zou kunnen ontspannen, ervaar ik in plaats van rust rusteloosheid. Niet fijn. 

Je lichaam kan zich alleen optimaal herstellen wanneer het ontspannen is want dan werkt je stofwisseling het best en kunnen al je cellen gerepareerd en vernieuwd worden. Hoe beter jouw cellen zijn, hoe gezonder jij bent. Daarbij zorgt rust ervoor dat er hormonen vrijkomen die jou goed doen voelen. 

Wanneer ik elke dag een moment niks doe, niet meer dan bijvoorbeeld naar buiten staren, in bad gaan, mediteren, lezen of hooguit een beetje rustig wandelen, dan voel ik me beter, blijer en gezonder. Ik slaap ook beter, concentreer me beter, ik ben aardiger en heb ruimte in mijn hoofd voor alles wat ik ook wil en moet doen. Af en toe uit staan is beslist lekker.

Hoe vaker je echt ontspant, hoe makkelijker het wordt. Zoals met elke goede gewoonte is het een kwestie van oefenen, dus train ik elke dag in elk geval 30 minuten om even niks te doen en ik word er al beter in.

Share

Gezonde gewoontes volhouden? Pas dan op voor aanleidingen!

Je bent (net als ik trouwens) van plan gezonder te eten, aardiger te zijn en meer te bewegen. Je weet waarom je het wil gaan doen, je hebt erover nagedacht, je hebt informatie verzameld, een plan opgesteld en de nodige voorbereidingen getroffen. Dik keer houd je het wel vol, je weet het zeker.
Maar…..ik wil je waarschuwen voor “aanleidingen” en hun talent om alles in de war te schoppen. Een korte nacht, een lange dag, een spontaan gezellige uitnodiging, of juist een afspraak die op het laatste moment wordt afgezegd, slecht weer of mooi weer en ruzie, of juist een goed gesprek. Ze hebben geen van allen op zichzelf iets te maken met je gezonde voornemens, maar als aanleidingen vinden ze het o zo grappig om je volledig van je zorgvuldig gekozen pad af te brengen. Ze vermommen zich in je hoofd razendsnel als een goede reden om toch maar niet te sporten, om kortaf te mogen reageren en om lekker wel die reep chocola te eten. 

De filosoof Kierkegaard: De aanleiding is dus tegelijk het veelbetekenendste en het onbetekenendste, het hoogste en het geringste, het belangrijkste en het onbelangrijkste. Zonder aanleiding gebeurt er eigenlijk niets, en toch heeft de aanleiding part noch deel aan wat er gebeurt. De aanleiding is de laatste categorie, de eigenlijke overgangscategorie van de sfeer van de idee naar de werkelijkheid.

Aanleidingen heb je nou eenmaal niet in de hand en eerlijk gezegd maken ze je het leven net zo vaak gemakkelijk als dat ze het je moeilijk maken. Ze zijn datgene wat jou in beweging zet en ook niet meer dan dat.
Wanneer je de sabotage-aanleidingen kan onderscheiden van echte redenen om af te wijken van je gezonde gewoontes, wordt goed voor jezelf zorgen een stuk makkelijker.  

Of doe zoals Kierkegaard adviseert (ik parafraseer): leer met je aanleidingen om te gaan zoals zij met jou omgaan en verras ze door je er niks van aan te trekken en er de spot mee te drijven. Nog leuker. 

Share

Ervaar jij ook ontstemdheid door de versnelling van alles om je heen?

Om mij heen zie ik steeds meer mensen (mezelf regelmatig meegerekend) worstelen en in toenemende mate “ont-stemd” raken: te moe, te gestrest, niet meer het gevoel hebben mee te kunnen of willen in het razende tempo van deze consumptiemaatschappij of een plek te hebben in deze concurrerende individualistische instagramwereld.

Wanneer die gevoelens van isolement en verlies van kracht groot zijn en lang aanhouden, dan kan je spreken van een depressie of van een burn-out. Twee ziektebeelden die steeds veelvuldiger voorkomen lijkt het wel: er wordt geregeld geschreven over een depressie-epidemie en het is bekend dat stress- en burn-outklachten zorgen voor het overgrote deel van uitval en ziektekosten op de werkvloer. 

Er is dus sprake van een toenemende ontstemdheid, de afstemming tussen het individu en de wereld is op zo’n moment even weg. Ook binnen onszelf is de afstemming herhaaldelijk ontregeld. Het lukt simpelweg niet meer om het (jachtige) tempo waarbij niets ooit goed genoeg lijkt, vol te houden. Het voelt alsof je stil staat en niet meer verder kan terwijl iedereen om je heen voortraast naar meer en beter. 

Ik las in De schaduw van de zwarte hond, depressie als symptoom van onze tijd,dat je depressie (en ik denk tevens burn-out) ook kan zien als een natuurlijk middel om jezelf te beschermen. Je wordt immers min of meer fysiek en mentaal gedwongen om jezelf terug te trekken, te herstellen en de invulling van je plek op de wereld te her-evalueren.

In sommige culturen zijn deze periodes van tijdelijke terugtrekking volledig geaccepteerd en geïntegreerd, zoals de Walkabout bij de Aboriginals en de Vision Quest bij de Amerikaanse Indianen. 

Volgens mij doen wij iets vergelijkbaars als we met vakantie gaan: ons terugtrekken uit de constant repeterende activiteiten, herstellen van alle drukte en nadenken over wat we echt belangrijk vinden. Het is denk ik ook een van de redenen waarom steeds meer mensen ervoor kiezen om onbetaald verlof op te nemen. 

Maar zou het niet nog beter zijn wanneer stilte, rust en tevredenheid met wat er is, weer gezien gaan worden als essentiële bestanddelen van onze dagelijkse routine en omgeving? Als een noodzakelijke tegenklank, zodat er weer harmonie ontstaat in ons reguliere ritme en we ons weer meer (af)gestemd gaan voelen in onszelf en met onze omgeving? Zo kan wellicht ook het zware ont-stemd-zijn wat vaker worden voorkomen. 

Meer lezen? Bovenstaande is geïnspireerd door: De Schaduw van de Zwarte Hond, depressie als symptoom van onze tijd. Bert van den Bergh. 2019, Boom uitgevers Amsterdam.

Share

Echt thuiskomen van je werk

Wat zou ervoor nodig zijn om elke dag een plek te hebben, een moment te creëren waarbij je thuiskomt? Echt thuiskomen, je werkdag achter je laten, de overvloed aan mensen, prikkels, informatie en verplichtingen buiten de voordeur houden, wat kan je daarvoor doen? Bijvoorbeeld dit:

  • Richt een kamer in waarin niet gewerkt mag worden en/of geen schermen toegestaan zijn.
  • Lees daar een boek, luister naar muziek, maak een tekening. Kunst ervaren is ontsnappen aan de maalstroom van de 24-uurs economie.
  • Eet met aandacht voor je eten en voor je tafelgenoten.
  • Loop tussen werkdag en thuiskomst 10-30 minuten en laat met elke stap je werk verder achter je.
  • Gun jezelf (en je huisgenoten en je collega’s!) een einde van de werkdag en de werkweek en kies een tijdstip waarop je echt-stopt-met-werken.
Share

Weer wat geleerd tijdens mijn rondje rennen

Net als andere dagen waarop ik van mezelf moet hardlopen, vertrek ik ook nu met lichte tegenzin en motiveer ik mezelf de deur uit met het voornemen dat ik gewoon rustig begin en dat ik altijd nog een klein rondje kan rennen als het niet goed voelt. Het voelt goed, dus sla ik linksaf om de stad uit te gaan.

Les nr. 1: Ik moet gewoon beginnen met datgene waarvan ik weet dat het goed voelt nadat ik het gedaan heb.

Na 3.5 kilometer ren ik langs het Van Starkenborghkanaal en daar komt het punt dat ik weer linksaf wil slaan om door de weilanden terug te keren. Daar staat een mevrouw in een geel hesje en met een lange paardenstaart. Er is verderop een wielerwedstrijd gaande en ik mag niet links.
Hoewel ik terug zou kunnen keren, besluit ik door te gaan en mijn rondje te verlengen van een toch al optimistische 7 naar voor mij best uitdagende 10 kilometer. Dat voelt best goed en stoer.

Les nr. 2: Soms word ik door omstandigheden gedwongen een andere route te nemen in het leven, maar dat is nooit alleen maar vervelend.

Na 6 km hoor ik achter me een fietsbel, ik loop al helemaal rechts op het pad en maak een handgebaar dat de fietser mij links kan passeren. De meneer die mij voorbijfietst zegt “Ik belde omdat ik u niet wilde laten schrikken” “Dat is aardig, dank u wel” antwoord ik blij verrast.

Les nr. 3. Weer eens geleerd dat ik niet zomaar de bedoeling van iemands gedrag moet vooronderstellen.

Na 7 km komt een kudde schapen met drie herders me tegemoet, zomaar aan de stadsgrens. De zon schijnt, het waait precies genoeg en af en toe is er een wolk. Het is het weer van alle mensen (Reve).

Na 10,3 km ben ik thuis en mijn dag is goed.

Les nr. 4. Het leven is niet altijd ingewikkeld. Gelukkig.

Share

Meer energie door functionele onverschilligheid. 

Ik verlies mijn energie geregeld aan onbeantwoordbare vragen, onoplosbare problemen en ondoordringbare mensen.

Dat kan anders, lees en hoor ik van vele anderen die vast door schade en schande wijs zijn geworden.

  • Besteed aandacht aan de vragen en problemen die je kan (en wil) oplossen en verzand niet in de oneindigheid van de rest (wereldleed; metafysische vragen; en wat als…)
  • Besteed aandacht aan wie jij wilt zijn en durf daarvoor uit te komen. Er zullen altijd mensen zijn die jou niet mogen, of het niet met je eens zijn, dat is nu eenmaal zo.

Of in woorden van goed bedoeld egoïsme: oefen jezelf in functionele onverschilligheid. Dat scheelt een hoop.

Share

Leer je te beheersen, voordat je je hart mag volgen.

In de warme augustuszon, in mijn blauwfluwelen leunstoel en met een zonnebril op sterkte, lees ik Mensen spreken niet om begrepen te worden van Bernard Mandeville. (“Natuurlijk willen we wel dat de bedoeling overkomt van de woorden die we uitspreken: we willen verstaan worden. Maar tegelijkertijd willen we niet zodanig begrepen worden dat anderen doorzien wat onze échte gedachten en gevoelens zijn”)

Ik lees: “Alle mensen zonder onderricht zullen zolang zij alleen worden gelaten, de impuls van hun natuur volgen zonder met anderen rekening te houden, en daardoor zijn allen slecht die niet hebben geleerd goed te zijn (p. 258).

Dus alle mensen moeten leren goed te zijn…. En goed zijn betekent onze natuurlijke driften beteugelen…. Ach ja, daar kan ik wel wat waarheid in zien, maar, peins ik verder, hoe zit het dan met al die vaders, moeders en soortgelijke goedbedoelenden die tegen je zeggen dat je altijd je hart moet volgen en toch echt zelf mag bepalen wat je wilt met je leven?

Zit daar niet een kleine tegenstelling in? Is het mogelijk dat we pas als we beschaafd genoeg zijn, te horen krijgen dat we ons (beteugelde) hart mogen volgen?

Ik weet niet zo goed wat ik daarvan vind.

Share