Gelukkig leven is een gok, geen zekerheid.

Ik zou het liefst elke dag blij en gelukkig wakker worden, zonder angsten, zonder onzekerheid en precies wetend wat ik wil gaan doen met de dag (en bij gevolg dus met mijn leven) om aan het eind ervan tevreden te zijn. Volgens mij sta ik in dat verlangen niet alleen. 

Als het afgelopen jaar iets heeft duidelijk gemaakt, dan is het wel dat we niks volledig zelf in de hand kunnen hebben en dat ziekte en dood onvermijdelijk zijn. 

Blaise Pascal, een wiskundige en filosoof uit de 17e eeuw, noemde dit de paradox van het mens-zijn: we kunnen ons de meest prachtige dingen in het leven voorstellen en tegelijkertijd maar van één ding zeker zijn: pijn en dood overkomt ons allemaal. Volgens hem was het beste wat je kon doen je kansen berekenen, welke dingen in het leven moet je doen om een zo groot mogelijke kans te hebben op een gelukkig leven? 

Zijn beroemdste kansberekening had als uitkomst dat in God geloven de beste optie was. Immers als je niet in God gelooft dan heb je twee mogelijke uitkomsten: je gaat dood en er is niks, of je gaat dood en je komt in de hel. Wanneer je wel in God gelooft dan heb je ook twee uitkomsten: je gaat dood en er is niks, of je gaat dood en je komt in de hemel. 

Maar goed, ook gelukkig zijn in je (dagelijkse) leven is dus eigenlijk een kwestie van kansberekening. Het enige wat je kan doen is bedenken wat je blij maakt en wat je zinvol vindt en die dingen ook gaan doen. Het blijft een gok, maar geeft je wel de grootste kansen. 

Share

Mens of middel, wat maakt dat je gelukkig kan zijn?

We leven in een wereld waarin alles draait om sneller, beter en winstgevender worden. Nieuwe technologieën worden omarmd en communicatie is vooral een middel om nog meer te bereiken op een nog efficiëntere wijze. We zijn verworden tot klant en verkoper. 
De filosoof Jürgen Habermas noemt dit de systeemwereld en zegt dat het de leefwereld heeft overgenomen. De leefwereld is waar wij elkaar echt ontmoeten (in de “publieke sfeer”) en echt met elkaar praten met als doel elkaar te begrijpen en zo meer een wereld te maken waarin iedereen gehoord wordt. 

In de systeemwereld ben jij net als de communicatie een middel en is de winst het doel. 

De beperkingen van de systeemwereld worden steeds duidelijker. Altijd, 24 uur per dag, elke dag beter, sneller en meer moeten produceren legt een grote druk op iedereen. Altijd maar bereikbaar moeten zijn zorgt voor stress. De onvermijdelijke en verslavende Social Media zorgt ervoor dat we veel minder tijd besteden aan dat wat we echt waardevol vinden en dat we steeds minder echte gesprekken voeren. De ideaalbeelden die continue op ons worden afgevuurd maken ons onzeker en ontevreden. 

Wanneer jij niet gelukkig, succesvol, gezond en mooi bent, dan heb je iets niet goed gedaan, dat lijkt de overheersende boodschap van de systeemwereld. En dat klopt natuurlijk niet, maar het houdt het systeem wel mooi op gang, want je gaat nog harder je best doen om (nog) meer te bereiken. 

Steeds meer onderzoeken tonen aan wat iedereen allang een keertje heeft ervaren: deze wereld legt te veel nadruk op succes en je eigen verantwoordelijkheid daarvoor. Terwijl een gezond en gelukkig leven niet enkel een optelsom is van de juiste dingen doen, maar ook afhankelijk van de sociale omgeving waarin jij opgegroeid bent en de verwachtingen die de maatschappij aan ons stelt. 
In de leefwereld mag je fouten maken en ook slechte dagen hebben, mag je vrije tijd hebben, af en toe onbereikbaar zijn en mag je tevreden zijn met wat je hebt en kan. En in de leefwereld heb je elke dag mensen om je heen met wie je echte gesprekken kan voeren en die willen weten wie jij bent en wat jij vindt zonder dat ze jou iets willen ‘verkopen’ en zonder dat jij de verkoper moet zijn. 

In de leefwereld ben je in de eerste plaats mens.

Share

Is er een voordeel aan ongewenste verstoringen?

Een kapotte auto, een conflict, een ontslag, een ziekte, een pandemie: allemaal verstoringen die ons doen beseffen dat de samenhang in ons leven arbitrair is. Ze is ontstaan door dagelijks gelijke handelingen in specifieke context en verworden tot rustgevende routines. 

Totdat er een verstoring komt. De context verandert, de samenhang verdwijnt en plotseling is je dagelijkse leven volledig ontregeld. 

Een gedwongen verandering zorgt ervoor dat we ons dagelijkse leven ineens kunnen (moeten) zien als een opeenstapeling van losse onderdelen (gedrag; gewoontes; relaties; omgeving) in plaats van de zogenaamde en eigenlijk contingente samenhang. Het voordeel van losse bouwstenen is dat je ze gemakkelijker kan bewerken tot nieuwe ingrediënten die beter passen bij het leven dat je nu wilt.

Maak, indien nodig, gebruik van het moment van verstoring en neem even de tijd om bewust en kritisch naar de stapel losse onderdelen in je dagelijkse leven te kijken. Geef ze opnieuw betekenis, creëer je eigen gewenste volgorde en samenhang en gooi weg wat z’n waarde welbeschouwd al verloren had. 

Share

Doe alsof om te ervaren hoe je kan zijn

Wat doe jij elke dag? Dit was de vraag die de Chinese filosoof Confucius zo’n 2500 jaar geleden stelde aan zijn leerlingen, dit deed hij omdat hij ervan uitging dat we gevormd worden door de handelingen die we zo ‘gewoon’ zijn om te doen en de overtuigingen die we daaraan koppelen. 

Wil je graag aardiger, gezonder, vrolijker, meer ontspannen, of meer gefocust zijn, maar heb je die wens al opgegeven, omdat je bedacht hebt dat dit nu eenmaal niet in je zit? Dan is het misschien leuk om te weten dat je volgens Confucius alleen maar hoeft te doen alsof om te ervaren hoe je ook kan zijn. 

“Ik ben een nachtmens” was jarenlang een overtuiging die ik had. Ik hield van het uitgaan tot diep in de nacht, dan waren de interessantste dingen te beleven en ik vond ouder worden oprecht moeilijk omdat ik volwassen mensen met een normaal dagritme maar saai vond, ik sliep nooit voor één uur ’s nachts. 

Maar ook ik werd ouder en het werk wat ik wilde gaan doen, kon alleen maar overdag en dus ging ik doen alsof ik van de ochtenden hield en verzon een heel ochtendritueel waar ik blij van werd. Tegenwoordig voel ik mij meer een ochtendmens, ik sta vroeg op om in de eerste uren tijd te hebben voor de dingen die ik nu graag doe en waar ik anders moeilijk aan toe kom door mijn volwassen werk (rustig wakker worden, yoga, filosofie lezen). 
Door elke dag mijn wekker te zetten voor iets waar ik blij van word, lukt het me eigenlijk ook prima om vroeg naar bed te gaan en lijk ik zelfs steeds makkelijker te slapen (ik ben een slechte slaper, is ook een overtuiging die ik al voor een groot deel los heb durven laten). 

Wanneer je gelooft dat je karaktertrekken en vastgeroeste gewoontes kan veranderen door bewust te doen alsof, dan kan je ervaren hoe het is om een ander karakter te hebben en andere gewoontes. Misschien bevalt dat je dan wel zo goed, dat je een tijdje alsof blijft doen, totdat het bij je hoort en je opnieuw bent geworden wie je wilt zijn.  

Share

Gezonde gewoontes volhouden? Pas dan op voor aanleidingen!

Je bent (net als ik trouwens) van plan gezonder te eten, aardiger te zijn en meer te bewegen. Je weet waarom je het wil gaan doen, je hebt erover nagedacht, je hebt informatie verzameld, een plan opgesteld en de nodige voorbereidingen getroffen. Dik keer houd je het wel vol, je weet het zeker.
Maar…..ik wil je waarschuwen voor “aanleidingen” en hun talent om alles in de war te schoppen. Een korte nacht, een lange dag, een spontaan gezellige uitnodiging, of juist een afspraak die op het laatste moment wordt afgezegd, slecht weer of mooi weer en ruzie, of juist een goed gesprek. Ze hebben geen van allen op zichzelf iets te maken met je gezonde voornemens, maar als aanleidingen vinden ze het o zo grappig om je volledig van je zorgvuldig gekozen pad af te brengen. Ze vermommen zich in je hoofd razendsnel als een goede reden om toch maar niet te sporten, om kortaf te mogen reageren en om lekker wel die reep chocola te eten. 

De filosoof Kierkegaard: De aanleiding is dus tegelijk het veelbetekenendste en het onbetekenendste, het hoogste en het geringste, het belangrijkste en het onbelangrijkste. Zonder aanleiding gebeurt er eigenlijk niets, en toch heeft de aanleiding part noch deel aan wat er gebeurt. De aanleiding is de laatste categorie, de eigenlijke overgangscategorie van de sfeer van de idee naar de werkelijkheid.

Aanleidingen heb je nou eenmaal niet in de hand en eerlijk gezegd maken ze je het leven net zo vaak gemakkelijk als dat ze het je moeilijk maken. Ze zijn datgene wat jou in beweging zet en ook niet meer dan dat.
Wanneer je de sabotage-aanleidingen kan onderscheiden van echte redenen om af te wijken van je gezonde gewoontes, wordt goed voor jezelf zorgen een stuk makkelijker.  

Of doe zoals Kierkegaard adviseert (ik parafraseer): leer met je aanleidingen om te gaan zoals zij met jou omgaan en verras ze door je er niks van aan te trekken en er de spot mee te drijven. Nog leuker. 

Share

Met stijl iets luchtiger leven

Kierkegaard: Wijsbegeerte begint met twijfel, een menswaardig bestaan begint met ironie.

Ook jij ontkomt niet aan de dagelijkse beslommeringen hoewel je altijd dacht grootse dingen te bereiken en nooit het saaie burgerleven wilde leiden. Keer op keer merk je dat elk goed voornemen tijdelijk of voorgoed verdwijnt door de overwinning van je zwakkere zinnen. En net als ieder ander, lukt het ook jou niet om boven pijn, verdriet en ergernis uit te stijgen, om de perfecte mens te zijn.

Wanneer je kan lachen om de tegenstrijdigheid tussen het mens dat je wilt zijn en de mens die je bent, tussen je voornemens en je acties, wanneer je plezier kan hebben om de terugkerende ironie die je leven is, dan erken je je eigen menselijkheid en leef je een beetje luchtiger met stijl.

Dat advies ga ik maar eens proberen op te volgen.

Share

Ervaar jij ook ontstemdheid door de versnelling van alles om je heen?

Om mij heen zie ik steeds meer mensen (mezelf regelmatig meegerekend) worstelen en in toenemende mate “ont-stemd” raken: te moe, te gestrest, niet meer het gevoel hebben mee te kunnen of willen in het razende tempo van deze consumptiemaatschappij of een plek te hebben in deze concurrerende individualistische instagramwereld.

Wanneer die gevoelens van isolement en verlies van kracht groot zijn en lang aanhouden, dan kan je spreken van een depressie of van een burn-out. Twee ziektebeelden die steeds veelvuldiger voorkomen lijkt het wel: er wordt geregeld geschreven over een depressie-epidemie en het is bekend dat stress- en burn-outklachten zorgen voor het overgrote deel van uitval en ziektekosten op de werkvloer. 

Er is dus sprake van een toenemende ontstemdheid, de afstemming tussen het individu en de wereld is op zo’n moment even weg. Ook binnen onszelf is de afstemming herhaaldelijk ontregeld. Het lukt simpelweg niet meer om het (jachtige) tempo waarbij niets ooit goed genoeg lijkt, vol te houden. Het voelt alsof je stil staat en niet meer verder kan terwijl iedereen om je heen voortraast naar meer en beter. 

Ik las in De schaduw van de zwarte hond, depressie als symptoom van onze tijd,dat je depressie (en ik denk tevens burn-out) ook kan zien als een natuurlijk middel om jezelf te beschermen. Je wordt immers min of meer fysiek en mentaal gedwongen om jezelf terug te trekken, te herstellen en de invulling van je plek op de wereld te her-evalueren.

In sommige culturen zijn deze periodes van tijdelijke terugtrekking volledig geaccepteerd en geïntegreerd, zoals de Walkabout bij de Aboriginals en de Vision Quest bij de Amerikaanse Indianen. 

Volgens mij doen wij iets vergelijkbaars als we met vakantie gaan: ons terugtrekken uit de constant repeterende activiteiten, herstellen van alle drukte en nadenken over wat we echt belangrijk vinden. Het is denk ik ook een van de redenen waarom steeds meer mensen ervoor kiezen om onbetaald verlof op te nemen. 

Maar zou het niet nog beter zijn wanneer stilte, rust en tevredenheid met wat er is, weer gezien gaan worden als essentiële bestanddelen van onze dagelijkse routine en omgeving? Als een noodzakelijke tegenklank, zodat er weer harmonie ontstaat in ons reguliere ritme en we ons weer meer (af)gestemd gaan voelen in onszelf en met onze omgeving? Zo kan wellicht ook het zware ont-stemd-zijn wat vaker worden voorkomen. 

Meer lezen? Bovenstaande is geïnspireerd door: De Schaduw van de Zwarte Hond, depressie als symptoom van onze tijd. Bert van den Bergh. 2019, Boom uitgevers Amsterdam.

Share

Hoe word je een gelukkig mens en leid je een goed leven?

Heb ik het wel goed gedaan, ben ik wel goed genoeg, wat vinden anderen van mij, doe ik wel genoeg, ben ik wel blij met het leven dat ik leid, hoe word ik wie ik wil zijn? 

Ik zou eerlijk gezegd verbaasd zijn, wanneer je jezelf dit soort vragen nooit hebt gesteld.

Volgens Immanuel Kant is de meest zuivere manier om te weten of je het goede doet, jezelf afvragen of datgene wat je doet ook altijd door anderen gedaan mag worden. Is het antwoord daarop nee, dan doe je niet het zuivere goede. Het gaat niet eens zozeer om je handelen zelf, maar om de intentie van je handelen. Je moet van goede wil zijn, aldus Kant en je intentie moet in elk geval niet zijn dat je mensen gebruikt en dingen doet om er in de eerste plaats zelf beter van te worden. 

Volgens Søren Kierkegaard is het niet zo zeer belangrijk dat je het goede weet te doen, maar dat je überhaupt het lef hebt om keuzes te maken in je leven. Kies je niet, dan zal je persoonlijkheid versnipperen en wegkwijnen in je halfslachtige leven waarin je de ene dag het ene doet en de volgende dag het andere. Ook door te zeggen dat het je niets uitmaakt, of door je anders voor te doen dan je bent zal je jezelf verliezen en daarmee verlies je je vermogen tot liefhebben en op die manier je vermogen tot geluk. 

Volg Kierkegaard en durf keuzes te maken in je leven en volg Kant zodat je tevreden kan zijn over de keuzes die je maakt. 

Share

Tegen de zoektocht naar zekerheid.

Ik wil overal een antwoord op en lekker heldere conclusies kunnen trekken in de hoop dat het me kennis, rust en zelfvertrouwen geeft. Mijn ochtendfilosofen denken hier anders over.

  • Afgaan op het feit houdt per definitie in: afgaan op het begrensde. (Sartre)

Dat is niet wat ik wil, me achter grenzen verschuilen. Want dat doe ik met grenzen. Tot hier en niet verder gaat het dan in mijn hoofd en ik wil juist verder durven gaan, voorbij de grens van de angst van mijn denken.

  • Een vijand en de vlucht voor de vijand, daar begint alles mee. Als iemand blijft stilstaan en naar de principes zoekt, is dat een nieuw, een tweede begin. (Safranski).

Me afvragen waar de oorzaak van mijn angst en begrenzingen vandaan komen, is dat het opzoeken van ellendige gevoelens of het openlaten van mogelijkheden?

  • Er is niets geschapen dat altijd een zegen is (Mandeville)

En:

  • Die zucht om conclusies te willen trekken is een van de meest funeste en sterielste hebbelijkheden waarover de mensheid beschikt. (Flaubert)

Hoe omzeil ik dan mijn voorkeur voor veilige begrenzingen -oftewel zekerheden- zonder een cynisch, angstig of anderszins neurotisch mens te worden?

  • Het uitstellen van oordelen is een kwestie van oneindige hoop. (Scott Fitzgerald).

O ja, hoop. Naast alle oorlogen, hongersnood, ziekten, uiterlijke en innerlijke wreedheden, zat er ook hoop in de doos van Pandora. Hoop, de soms wrede noodzakelijkheid naast de altijd schijnbare zekerheid.

Share

Het kwaad zit alleen op de wereld

Iedereen kent zichzelf goede bedoelingen toe, het zijn de anderen die kwaad in de zin hebben. Maar de ander is ook iedereen en wie heeft er dan gelijk?

Volgens Socrates is slecht handelen een kwestie van gebrekkige kennis over wat goed is voor jezelf, of voor de wereld. Plato zegt dat op zoek gaan naar het ware inhoudt dat je op zoek gaat naar wat van jou een beter mens gaat maken. En het was Augustinus die zei dat de mens ook in staat is tot gruwelijkheden met gebruikmaking van zijn volle verstand en uit vrije wil.

Hoe dan ook, er wordt in elk geval altijd gevochten voor eigen belang. Of dat nou vanuit overtuiging is dat je het goede doet, of omdat je kwaad doet om het kwaad doen.

En hoewel kwaad bijna altijd naar buiten gericht is, vindt het zijn oorsprong in een naar binnen gekeerde, egoïstische, bang voor verandering en daardoor vasthoudende ik. Het kwaad is immanent, het beschermt het zelf. Het kwaad zit in die zin alleen op de wereld.

De ervaring dat onze gedachten en gevoelens los staan van alle anderen noemt Einstein een optische illusie die ons gevangenhoudt en ons beperkt tot persoonlijke verlangens en een beperkte hoeveelheid liefde voor anderen. We moeten ons van dit egocentrisme bevrijden omdat het leidt tot vernietiging van de natuur, vijandschap en rottige gevoelens.

Share