De verloren kunst van omgaan met ongemak…. leidt tot meer ongemak. 

Ik wil deze column beginnen met een citaat van de filosoof en wiskundige Blaise Pascal. Dit citaat haal ik regelmatig aan tijdens trainingen over geluk en zingeving omdat het de betrekkelijkheid laat zien van ons (streven naar) geluk: 

We kunnen het prachtigste verbeelden en nastreven, maar tegelijkertijd van één ding echt zeker zijn: pijn en dood overkomt ons allemaal. 

In de loop der eeuwen zijn we zo goed geworden in het oplossen van allerlei vormen van ongemak, dat het is alsof we denken dat alle problemen oplosbaar zijn én ook dat ze zo snel mogelijk opgelost moeten worden.
Deze enorme oplossingsdrang heeft veel goeds opgeleverd: we hebben steeds betere overlevingskansen bij veel verschillende ziekten, er zijn wetten, regels en voorzieningen op veel plekken in de wereld die gelijke kansen moeten bevorderen en/of in geval van pech mensen een vangnet kunnen bieden. Ook hoort de huidige neoliberale opvatting -dat als jij maar hard genoeg werkt dat dan succes, geluk en gezondheid ook voor jou mogelijk zijn- bij ons wereldbeeld van maakbaarheid. 

Wat er aan de ene kant voor zorgt dat we ons sterk en veilig wanen, zorgt er aan de andere kant voor dat we niet meer goed kunnen omgaan met de dagelijkse ongemakken; het ongemak ‘lossen we op’ door deze te verschuiven naar later of naar een ander. Alleen vroeg of laat komt het ongemak er toch en vaker wel dan niet komt het dan dubbel zo hard: 

De dagelijkse ongemakken en snelle ‘oplossingen’ variëren: 

  • Hoesten, of grieperig? De dokter bellen, die heeft ervoor gestudeerd en moet je beter maken. Je wordt een beetje boos wanneer de assistent je het advies geeft dat je even goed voor jezelf moet zorgen: rustig aan doen, veel drinken en eventueel een paracetamol kan slikken. Daar betaal je toch geen verzekering voor? Je eist vandaag nog een afspraak met je huisarts. Ondertussen stijgen de zorgkosten en de werkdruk in de zorg en dit heeft soms schrijnende gevolgen voor diegenen die de professionele zorg echt nodig hebben.
  • Je hebt honger, maar geen puf en zin om te koken, naar de Mac dan maar en met de auto natuurlijk. Het afval gooi je naar buiten zodra je klaar bent met je eten want het is zo’n gedoe om een prullenbak te vinden, of om de troep thuis weg te gooien. Deze verschuiving van het ongemak laat zich raden: een slechtere conditie en gezondheid en vervuiling van het milieu. 
  • Een online bericht waar je het echt niet mee eens bent? Direct plaats je een (harde) reactie om te laten weten waar jij staat, dat lucht in elk geval op. Je kan voor jezelf perfect uitleggen waar jouw reactie vandaan komt en ook waarom deze misschien iets te hard was (je had slecht geslapen, een biertje op en het lag toch vooral aan de post van de ander). Tegelijkertijd zien we de (online) ‘haat’ van anderen als het bewijs dat die mensen dom en/of slecht zijn, oftewel: jij zegt wel eens domme dingen, maar de ander is dom. We nemen niet de tijd en moeite meer om de hele mens achter de andere mening te willen zien. We gaan niet meer met elkaar in gesprek om elkaar beter te kunnen begrijpen, maar plaatsen enkel nog reacties om onszelf te uiten en ‘beter’ te voelen.  
  • In de winkel hoor je iemand een racistische, seksistische of homofobe opmerking maken, maar je kijkt wel uit om daar wat van te zeggen, dat levert gelijk weer zo’n ingewikkelde situatie op en misschien zelfs wel agressie. Dus je houdt je mond maar, net als iedereen…en hoewel dat op dit moment gemakkelijker lijkt, houd je met je stil-zijn de onvrijheid en onveiligheid van heel veel mensen in stand. 

Deze voorbeelden laten zien dat ons streven om gemakkelijk probleemloos te kunnen leven, zorgt voor heel andere vormen van ongemak en waar eindigt dat? Ten koste van wat en van wie mogen we het onszelf ‘gemakkelijk’ blijven maken?  Of zoals mijn favoriete fantasyauteur Terry Pratchett het verwoordt: 

Last krijgen we sowieso, het gaat er maar om dat we beslissen wat voor soort last we willen.

Share

Gelukkig leven is een gok, geen zekerheid.

Ik zou het liefst elke dag blij en gelukkig wakker worden, zonder angsten, zonder onzekerheid en precies wetend wat ik wil gaan doen met de dag (en bij gevolg dus met mijn leven) om aan het eind ervan tevreden te zijn. Volgens mij sta ik in dat verlangen niet alleen. 

Als het afgelopen jaar iets heeft duidelijk gemaakt, dan is het wel dat we niks volledig zelf in de hand kunnen hebben en dat ziekte en dood onvermijdelijk zijn. 

Blaise Pascal, een wiskundige en filosoof uit de 17e eeuw, noemde dit de paradox van het mens-zijn: we kunnen ons de meest prachtige dingen in het leven voorstellen en tegelijkertijd maar van één ding zeker zijn: pijn en dood overkomt ons allemaal. Volgens hem was het beste wat je kon doen je kansen berekenen, welke dingen in het leven moet je doen om een zo groot mogelijke kans te hebben op een gelukkig leven? 

Zijn beroemdste kansberekening had als uitkomst dat in God geloven de beste optie was. Immers als je niet in God gelooft dan heb je twee mogelijke uitkomsten: je gaat dood en er is niks, of je gaat dood en je komt in de hel. Wanneer je wel in God gelooft dan heb je ook twee uitkomsten: je gaat dood en er is niks, of je gaat dood en je komt in de hemel. 

Maar goed, ook gelukkig zijn in je (dagelijkse) leven is dus eigenlijk een kwestie van kansberekening. Het enige wat je kan doen is bedenken wat je blij maakt en wat je zinvol vindt en die dingen ook gaan doen. Het blijft een gok, maar geeft je wel de grootste kansen. 

Share