De verloren kunst van omgaan met ongemak…. leidt tot meer ongemak. 

Ik wil deze column beginnen met een citaat van de filosoof en wiskundige Blaise Pascal. Dit citaat haal ik regelmatig aan tijdens trainingen over geluk en zingeving omdat het de betrekkelijkheid laat zien van ons (streven naar) geluk: 

We kunnen het prachtigste verbeelden en nastreven, maar tegelijkertijd van één ding echt zeker zijn: pijn en dood overkomt ons allemaal. 

In de loop der eeuwen zijn we zo goed geworden in het oplossen van allerlei vormen van ongemak, dat het is alsof we denken dat alle problemen oplosbaar zijn én ook dat ze zo snel mogelijk opgelost moeten worden.
Deze enorme oplossingsdrang heeft veel goeds opgeleverd: we hebben steeds betere overlevingskansen bij veel verschillende ziekten, er zijn wetten, regels en voorzieningen op veel plekken in de wereld die gelijke kansen moeten bevorderen en/of in geval van pech mensen een vangnet kunnen bieden. Ook hoort de huidige neoliberale opvatting -dat als jij maar hard genoeg werkt dat dan succes, geluk en gezondheid ook voor jou mogelijk zijn- bij ons wereldbeeld van maakbaarheid. 

Wat er aan de ene kant voor zorgt dat we ons sterk en veilig wanen, zorgt er aan de andere kant voor dat we niet meer goed kunnen omgaan met de dagelijkse ongemakken; het ongemak ‘lossen we op’ door deze te verschuiven naar later of naar een ander. Alleen vroeg of laat komt het ongemak er toch en vaker wel dan niet komt het dan dubbel zo hard: 

De dagelijkse ongemakken en snelle ‘oplossingen’ variëren: 

  • Hoesten, of grieperig? De dokter bellen, die heeft ervoor gestudeerd en moet je beter maken. Je wordt een beetje boos wanneer de assistent je het advies geeft dat je even goed voor jezelf moet zorgen: rustig aan doen, veel drinken en eventueel een paracetamol kan slikken. Daar betaal je toch geen verzekering voor? Je eist vandaag nog een afspraak met je huisarts. Ondertussen stijgen de zorgkosten en de werkdruk in de zorg en dit heeft soms schrijnende gevolgen voor diegenen die de professionele zorg echt nodig hebben.
  • Je hebt honger, maar geen puf en zin om te koken, naar de Mac dan maar en met de auto natuurlijk. Het afval gooi je naar buiten zodra je klaar bent met je eten want het is zo’n gedoe om een prullenbak te vinden, of om de troep thuis weg te gooien. Deze verschuiving van het ongemak laat zich raden: een slechtere conditie en gezondheid en vervuiling van het milieu. 
  • Een online bericht waar je het echt niet mee eens bent? Direct plaats je een (harde) reactie om te laten weten waar jij staat, dat lucht in elk geval op. Je kan voor jezelf perfect uitleggen waar jouw reactie vandaan komt en ook waarom deze misschien iets te hard was (je had slecht geslapen, een biertje op en het lag toch vooral aan de post van de ander). Tegelijkertijd zien we de (online) ‘haat’ van anderen als het bewijs dat die mensen dom en/of slecht zijn, oftewel: jij zegt wel eens domme dingen, maar de ander is dom. We nemen niet de tijd en moeite meer om de hele mens achter de andere mening te willen zien. We gaan niet meer met elkaar in gesprek om elkaar beter te kunnen begrijpen, maar plaatsen enkel nog reacties om onszelf te uiten en ‘beter’ te voelen.  
  • In de winkel hoor je iemand een racistische, seksistische of homofobe opmerking maken, maar je kijkt wel uit om daar wat van te zeggen, dat levert gelijk weer zo’n ingewikkelde situatie op en misschien zelfs wel agressie. Dus je houdt je mond maar, net als iedereen…en hoewel dat op dit moment gemakkelijker lijkt, houd je met je stil-zijn de onvrijheid en onveiligheid van heel veel mensen in stand. 

Deze voorbeelden laten zien dat ons streven om gemakkelijk probleemloos te kunnen leven, zorgt voor heel andere vormen van ongemak en waar eindigt dat? Ten koste van wat en van wie mogen we het onszelf ‘gemakkelijk’ blijven maken?  Of zoals mijn favoriete fantasyauteur Terry Pratchett het verwoordt: 

Last krijgen we sowieso, het gaat er maar om dat we beslissen wat voor soort last we willen.

Share

De drie werelden en gelukkig zijn

Ik kijk op vanaf mijn laptopscherm en werp een blik naar buiten. Ik zie een roodborstje eten van het vogelzaad, dat blijft zo prachtig blij-makend om naar te kijken. Vervolgens hoor ik een pling, een mailtje komt binnen met een leuke opdracht en bijna tegelijkertijd bedenk ik dat mijn agenda nu alweer te vol loopt, hoe ga ik dit regelen? 

In nog geen minuut heb ik mij begeven in de drie werelden en alle vormen van “geluk” daarin ervaren. 

Wereld 1: De wereld 30cm van je vandaan, netjes gekaderd en voorzien van bediening zodat jij kan kiezen wat en wie je wanneer wilt zien. Puur geluk op elk moment onder handbereik. In theorie dan. In de praktijk word je gestuurd door algoritmen die het door jouw bedachte gelijk bevestigen en die je de zeldzame toppen van schoonheid; rijkdom; geluk en gruwelijk geweld laten zien. Geen ontwikkeling, geen echte verrassingen, geen echt contact, geen ander referentiekader meer dan jouw bubbel.  Wel continue in verwachting van een lekker shotje geluksgevoel in de vorm van dopamine bij elke pling en post en like.

Wereld 2: De wereld binnenin je schedel, je hersenen, gemaakt om continue gedachtes te produceren waarmee je kan interpreteren afwegen overtuigen verzinnen verbeelden plannen herinneren leren en ontwikkelen. De wereld van je gedachtes kan de prachtigste en de droefste en de engste plek zijn die er is. 
Bij tijd en wijle lijkt het een wereld op zichzelf en eentje waaraan je overgeleverd bent, maar je bewust zijn van je gedachtes is de magische kracht en eerste stap op weg naar jezelf begrijpen. Zelfkennis geeft rust en vrijheid om onderscheid te maken in wat je belangrijk vindt en wat je aandacht wilt geven. Dit is misschien wel levenskunst voor gevorderden en gelukkig zijn veel grote denkers jou hierin voorgegaan. Het lezen van (filosofische) boeken helpt je je gedachten te begrijpen en vormen en zo overzicht en kalmte te brengen. En zoals Flaubert het zo mooi schreef: “Kalm te zijn, dat is al bijna gelukkig zijn”.  

Wereld 3: De wereld die je ziet als je naar buiten kijkt en de deur uitstapt de zon regen kou of hitte in. De wereld waarin je je verbonden kan voelen met je naasten, maar ook met je buurman of met zomaar iemand omdat die je zo vriendelijk begroet. De wereld waarin kunst, natuur en het zien van het goede in de mens(heid) je kan vervullen met een gevoel van verwondering en nieuwsgierigheid, of met het overweldigende ontzagwekkende gevoel van verbondenheid met alle mensen, met de hele aarde en met het oneindige universum. In het Engels wordt deze emotie Awe genoemd en volgens Dacher Keltner, professor in de psychologie aan de universiteit van Berkeley, is dit de belangrijkste emotie voor meer geluk. (onlangs verscheen van zijn hand een boek hierover: Awe: The New Science of Everyday Wonder and How It Can Transform Your Life.)

De les voor meer geluk in onze drie werelden? Wees je bewust van je gedachten, doe je schermen uit en omring jezelf met vrienden, alle soorten kunst en heel veel natuur.

Share

Gelukkig leven is een gok, geen zekerheid.

Ik zou het liefst elke dag blij en gelukkig wakker worden, zonder angsten, zonder onzekerheid en precies wetend wat ik wil gaan doen met de dag (en bij gevolg dus met mijn leven) om aan het eind ervan tevreden te zijn. Volgens mij sta ik in dat verlangen niet alleen. 

Als het afgelopen jaar iets heeft duidelijk gemaakt, dan is het wel dat we niks volledig zelf in de hand kunnen hebben en dat ziekte en dood onvermijdelijk zijn. 

Blaise Pascal, een wiskundige en filosoof uit de 17e eeuw, noemde dit de paradox van het mens-zijn: we kunnen ons de meest prachtige dingen in het leven voorstellen en tegelijkertijd maar van één ding zeker zijn: pijn en dood overkomt ons allemaal. Volgens hem was het beste wat je kon doen je kansen berekenen, welke dingen in het leven moet je doen om een zo groot mogelijke kans te hebben op een gelukkig leven? 

Zijn beroemdste kansberekening had als uitkomst dat in God geloven de beste optie was. Immers als je niet in God gelooft dan heb je twee mogelijke uitkomsten: je gaat dood en er is niks, of je gaat dood en je komt in de hel. Wanneer je wel in God gelooft dan heb je ook twee uitkomsten: je gaat dood en er is niks, of je gaat dood en je komt in de hemel. 

Maar goed, ook gelukkig zijn in je (dagelijkse) leven is dus eigenlijk een kwestie van kansberekening. Het enige wat je kan doen is bedenken wat je blij maakt en wat je zinvol vindt en die dingen ook gaan doen. Het blijft een gok, maar geeft je wel de grootste kansen. 

Share

Je doet al wat je wilt doen

De zomerweken geven mij tijd om te lezen en te beschouwen. Doe ik nog wel wat ik leuk vind? Bevind ik me nog op het juiste pad, of moet ik een totaal andere weg inslaan? Moet ik meer doen, of juist even een pas op de plaats maken? Vragen die gedurende de lege dagen voorbij komen en aandacht vragen.
Tijdens de afgelopen boeken en overpeinzingen kwam ik eigenlijk steeds weer bij het volgende uit: “Je doet al wat je wilt doen.” Hieronder een aantal citaten die deze regel onderschrijven:

  • Als het gaat om je werk:

Enthousiasme is belangrijker om iets te leren beheersen dan aangeboren talent, is gebleken, omdat het belangrijkste element om iets te leren je bereidheid om te oefenen is. Daarom, aldus carrièredeskundigen, kun je beter een carrière nastreven die je gemakkelijk afgaat en die je leuk vindt, omdat je dan ook enthousiaster zult oefenen en daardoor een voordeel op de concurrentie zult hebben. (Gretchen Rubin, Het Happiness Project)

Het kan als een anticlimax klinken, maar mijn ervaring is dat wat je nu doet op professioneel gebied, waarschijnlijk goed bij je past. Waarom? Omdat er aan je werkzaamheden en taken van vandaag duizenden grote en kleine beslissingen vooraf zijn gegaan, besluiten die allemaal impact hebben gehad op je loopbaan en je leven. Je bent steeds weer een bepaalde richting uit gegaan, uit instinct, door persoonlijkheid of door je capaciteiten op een bepaald vlak. Of je bent allerlei richtingen uit gegaan, wat ondanks de kronkels evengoed een pad te noemen is. (Linda van den Driessche, Kracht voor tien)

  • Als het gaat om vrije tijd en jezelf leren kennen (en de reden waarom doen onderstreept staat in de regel):

Uit de resultaten bleek dat de meeste mensen veel meer tijd besteden aan passieve dan aan actieve vrijetijdsbesteding, terwijl ze actieve vrijetijdsbesteding veel leuker vinden. (…) Mensen die ’s avonds terugkijken op hun dag voelen zich gelukkiger naarmate ze die dag meer hebben ingespannen. (Ap Dijksterhuis, Op naar geluk, de psychologie van een fijn leven).

Hoe kun je jezelf leren kennen? Nooit door beschouwelijkheid, maar wel door te handelen. (Goethe) (….) Niet introspectie is de sleutel tot zelfkennis, maar het goed bekijken van ons eigen gedrag. Kort gezegd: het is beter om doelen te stellen en dingen te gaan doen, en al doende te leren waar je de meeste voldoening uit haalt. (Ap Dijksterhuis, Op naar geluk, de psychologie van een fijn leven).

Lezen, schrijven, coachen, trainen, lesgeven en nieuwe dingen leren zijn de dagelijkse dingen die ik doe en die ik leuk vind. Gelukkig maar. Op naar een nieuw jaar!

Share